تعریفی بر نظریه ی چیدمان فضایی یا اسپیس سینتکس از زبان دکتر معماریان

در دوره معاصر روش هاي مختلفي براي تحليل فضاي معماري به كار گرفته شده است. روش شكلي (فرمال)، تاريخي و اقليمي برخي از آن ها مي باشند.

روش اسپيس سينتكس كه در اينجا به "نحو فضا" ترجمه شده است قرابت موضوعي و مفهومي به شيوه دسته بندي واژگان در ادبيات داشته كه آن را نحو مي نامند. به كارگيري اين روش از اوايل دهه هفتاد در انگلستان رواج يافت. به مدد اين روش كه اولين بار از سوي استيدمن بيل هيلير و جوليان هانسن مطرح شد، باب تازه اي از مبحث ريخت شناسي در معماري گشايش يافت. هدف اصلي محققين درگير با اين موضوع پي بردن به روابط اجتماعي در فضا مانند ايجاد حريم ها، درجه خصوصي و عمومي بودن فضاها مي باشد. براي رسيدن به اين اهداف از نمودارهاي توجيهي استفاده شده است.

نگارنده چند سال در محضر يكي از اساتيد اين موضوع- دكتر براون- در دانشكده معماري منچستر در اين باره به تحقيق پرداخته و اين مقاله بخشي از تحقيق را شامل مي شود. در اين مقاله، نخست در باره واژه سينتكس و سپس به كارگيري روش نحو فضا در معماري و در پايان ويژگي هاي مختلف آن بحث خواهد شد.

 نحو فضای معماری: تحلیل روابط اجتماعی فضا

به طور کلی واژه سینتکس در ادبیات به معنای نظم کلمات در جمله است که قبلاً نیز در باره ی آن صحبت کرده ایم. هدف اصلبی محققین درگیر با این موضوع پی بردن به روابط اجتماعی در فضا مانند ایجاد حریم ها و درجه خصوصی و عمومی بودن فضاها به ویژه خانه می باشد. برای رسیدن به این اهداف از نمودار توجیهی استفاده می شود. روش نحو فضا روشی تقریباً نو است و هرچند که حدود بیست سال از شکل گیری آن می گذرد،اما تنها در یک دهه گذشته گسترش زیادی یافته است. اوایل ‏دهه هفتاد میلادی، درست زمانی که روش شکلی کر ایر به جهان معماری عرضه گرد ید، روش نحو فضا از طرف چند صاحبنظر و دانشمند انگلیسی ‏معرفی شد. از این گروه استدمن، هیلیر و هانسن شاخص تر از دیگران ‏می باشند. استدمن پدید آورنده کتاب شکل شناسی معماری است و دو نفر دیگر کتاب ها و مقالات متعددی درباره موضوع ارایه داده اند که در بخش نگرش شکلی به او اشاره داشتیم.

‏مرحله دوم گسترش روش نحو فضا در دهه هشتاد میلادی اتفاق افتاد. آن ها برای رسیدن به هدف خود فن ترسیمی را به نام نمودارهای ‏توجیهی ارایه دادند. این روش ترسیمی به آن ها امکان شبیه سازی  ‏الگوهای مختلف فضایی را می داد. ‏در این مرحله متدولوژی نحو گسترش و رواج زیادی می یافت.مرحله سوم جهانی شدن روش است. این روش به دو صورت در نقاط مختلف ‏جهان رواج پیدا کرد: نخست به وسیله آثار به جاپ رسیده و تشکیل سمینارهای داخلی و سپس توسط تعداد زیادی فارغ التحصیل خارجی از یکی از دانشگاه های لندن